Het Vittoriale degli Italiani is de citadel die Gabriele d'Annunzio tussen 1921 en 1938 liet bouwen op de heuvel van Gardone Riviera: een huis-museum, een park van negen hectare met een oorlogsschip tussen de cipressen, een amfitheater van rood marmer, een mausoleum op de top en een reeks musea die steeds verder opengaat. Met meer dan 300.000 bezoekers per jaar (303.403 in 2025) is het een van de meest bezochte huis-musea ter wereld, en in 2026 heropende het twee van zijn iconische plekken: het Mausoleo, gerestaureerd en opnieuw verlicht, en het volledig vernieuwde Auditorium.
Wat is het Vittoriale, in het kort
Het is geen villa maar een heel complex: gebouwen, lanen, pleinen, tuinen, waterlopen en een openluchttheater, door de dichter gewild als «boek van levende stenen» van zijn «onnavolgbare leven» en van de Italiaanse ondernemingen in de Eerste Wereldoorlog. Sinds 2010 is de Stichting geprivatiseerd en ontvangt ze geen staatssteun; sinds 2008, onder het voorzitterschap van Giordano Bruno Guerri, heeft het project «Riconquista» elk gebied gerestaureerd en heropend, waarbij het park ook is omgevormd tot een openluchtmuseum voor hedendaagse kunst: het Cavallo blu (Blauw Paard) van Mimmo Paladino bij het amfitheater, de Angeli (Engelen) van Ugo Riva, de San Sebastiano van Ettore Greco aan de voet van het Mausoleo, de honden van Velasco Vitali op de top ervan, de fontein van Mario Botta.
De Prioria: het huis van de dichter
Dit is het hart van het bezoek en is alleen te zien met de interne gids van het Vittoriale: ongeveer 35 minuten in groepen van 10 personen, met een beperkt aantal plaatsen gedurende de dag. Het is aan te raden het ticket vooraf te kopen, ook de avond ervoor, op bottega.vittoriale.it. Binnen is elke kamer een obsessie: de Stanza del Lebbroso (Kamer van de Melaatse), de Stanza delle Reliquie (Reliekenkamer), de Zambracca, de Officina (werkplaats) waar hij schreef, de Bagno Blu (Blauwe Badkamer) met honderden voorwerpen, de Stanza della Musica (Muziekkamer). De Prioria heeft veel architectonische barrières; het park en verschillende musea zijn daarentegen rolstoeltoegankelijk.
Het park, de Nave Puglia en het Laghetto delle Danze
Het park won in 2012 de prijs voor «Mooiste park van Italië» en wordt tegenwoordig zonder pesticiden onderhouden. Je klimt tussen cipressen en olijfbomen omhoog naar de Regia Nave Puglia, de boeg van een kruiser die door de marine is geschonken en in de heuvel is ingemetseld, met de voorsteven naar de Adriatische Zee gericht; verder naar beneden ligt het Laghetto delle Danze, een vijver in de vorm van een viool, gevoed door de beekjes Acqua Pazza en Acqua Savia, in 2013 heropend na werkzaamheden tegen bodemverzakking. In de Roseto (Rozentuin) groeien variëteiten uit de twaalf landen die met de dichter verbonden zijn, en de Rosa Gabriele d'Annunzio, goud op de wedstrijd van Rome 2020. Ook niet te missen zijn de Arengo, de Piazzetta Dalmata, de Cortile degli Schiavoni en de Loggiati, de afgelopen jaren opengesteld voor het publiek met uitzicht op het park en het meer. Het parkticket geldt de hele dag: je kunt naar buiten en weer terug naar binnen. Honden aan de lijn mogen het park in, maar niet de Prioria.
Het Mausoleo en het Auditorium, heropend in 2026
In oktober 2025 begonnen de werkzaamheden aan de twee gebouwen en in maart 2026 was het Mausoleo na een volledige restauratie weer te bezoeken, met een nieuwe verlichting die samen met A2A is gerealiseerd en die het ook 's avonds zichtbaar maakt. Het is het hoogste punt van het Vittoriale: drie ringen van witte steen, het graf van d'Annunzio in het midden en daaromheen die van de legionairs van Fiume, met het ruimste uitzicht op de golf van Salò. Het Auditorium, volledig vernieuwd, bewaart aan het plafond hangend de SVA, de tweedekker van de vlucht over Wenen uit 1918, en biedt onderdak aan ontmoetingen en concerten.
De musea en het hologram van d'Annunzio
Naast de Prioria zijn er het Museo d'Annunzio Segreto (Geheime d'Annunzio), met voorwerpen die decennialang opgesloten bleven in de kasten van het huis; het Museo d'Annunzio Eroe (d'Annunzio Held), over zijn militaire erfgoed; het Museo «L'automobile è femmina» («De auto is vrouwelijk»), met de Isotta Fraschini, de Alfa Romeo «Soffio di Satana» (Adem van Satan) en de Fiat Tipo 4 van de intocht in Fiume in 1919; het Museo della Santa Fabbrica, gewijd aan architect Gian Carlo Maroni en ondergebracht in de Casseretto; en de Golfo Nascosto, een tentoonstellingsruimte onder de tribunes van het theater. De Saletta Cinematografo, met slechts één stoel, is de kleinste bioscoopzaal ter wereld. Sinds 2025 bevindt zich in Casa Cama AVaDa: een vijftigjarige d'Annunzio, op ware grootte gereconstrueerd met zijn stem hersteld door kunstmatige intelligentie, die de vragen van bezoekers beantwoordt.
Het amfitheater en de evenementen
Het Parlaggio, het amfitheater dat Maroni in 1931 ontwierp en dat pas in 2020 werd voltooid met de bekleding van rood marmer uit Verona, is de mooiste concertlocatie van het meer: het podium heeft het Gardameer in de rug. Elke zomer is hier het festival Tener-a-mente te gast, dat in 2025 meer dan 23.000 bezoekers trok met een steevast uitverkocht theater en dat in de loop der jaren onder anderen Patti Smith, Lou Reed, Paolo Conte, Ludovico Einaudi, Diana Krall en Jeff Beck met Johnny Depp hierheen heeft gebracht. In de zomer zijn er ook de Notturnali, avondopeningen met een verlicht park.
Praktische informatie
Waar: Via del Vittoriale 12, Gardone Riviera (BS), 10 minuten van Salò; betaald parkeren bij de ingang. Openingstijden: met de zomeropening (vanaf 7 maart 2026) opent het complex om 9:00 en sluit om 20:00 uur, kassa tot 19:00 uur; in de winter is het park open van 10:00 tot 17:00 uur (in het weekend 9:30–17:30 uur) en de Prioria van 10:00 tot 16:00 uur. Tickets: verschillende routes, van alleen het park tot het volledige ticket met Prioria en musea; de Prioria moet vooraf worden gereserveerd op bottega.vittoriale.it. Het Vittoriale is de trekker van GardaMusei en doet mee aan het gecombineerde One Garda Ticket. Actuele prijzen en openingstijden op vittoriale.it, tel. +39 0365 296511, info@vittoriale.it. Paginainfo: Il Vittoriale degli Italiani.
Vittoriale Lab: de oproep voor jongeren onder de 25
Sinds september 2026 heeft het Vittoriale Vittoriale Lab geopend, een nationale ideeënwedstrijd voor jongeren onder de 25: inschrijven tot 30 oktober 2026 en een residentiële workshop in het Vittoriale op 30 en 31 januari 2027.
Bron: institutioneel persbericht 2026 van de Fondazione Il Vittoriale degli Italiani (persbureau) en vittoriale.it. Bijgewerkt op 21 september 2026.
